welcome to the real world

Een van de eerste artikelen die ik ooit voor deze weblog schreef ging over `the Matrix’ in relatie met onze maatschappij en de kerk. Dit nieuwe artikel is geïnspireerd op James K.A. Smith (who’s afraid of postmodernism?); de film heeft veel te zeggen over de postmoderne wereld waar we in leven en over de emering church.
NB: voor wie helemaal onbekend is met `the Matrix’: lees eerst dit of dit artikel.

`Welcome to the real World’. Met deze woorden wordt Neo na zijn bevrijding uit de Matrix (een neuro-actieve simulatie van een virtuele werkelijkheid) welkom geheten door Morpheus. Deze scene is gebaseerd op een van de oudste filosofische voorstellingen: de grot van Plato. Socrates stelde zich de wereld voor als een grot waar de mensen gevangen gehouden werden in een wereld van beelden en schaduwen, vastgebonden in een diepe grot, hun hoofden gefixeerd naar de muur, hun rug naar de uitgang. Alles wat zij ooit zagen waren de schaduwen die op de muur van de grot dansten, veroorzaakt door bewegende poppen en voorwerpen die achter hun rug voor een vuur langs werden bewogen. Omdat ze zich nooit iets anders konden voorstellen vormden de schaduwen voor de grotbewoners de reële werkelijkheid, totdat één van hen bevrijdt wordt en zich naar de uitgang van de grot begeeft, naar de buitenwereld. Meteen nadat hij zich heeft omgekeerd beseft hij dat de schaduwen slechts afbeeldingen zijn van de poppen en voorwerpen die langs de achterwand worden bewogen. De bevrijdde gevangene ervaart een enorme schok als hij dit ontdekt en als hij even later in het felle daglicht buiten komt. Hij is totaal in de war. Het is schokkend om te ontdekken dat datgene waarin je altijd hebt geloofd en dat heel reëel voor je is geweest, plotseling slechts een vage afspiegeling van de werkelijkheid blijkt te zijn. Als hij de eerste schok heeft verwerkt beseft hij dat hij nog slechts één ding kan doen: teruggaan naar de grot, zijn broeders en zusters bevrijden en de waarheid over de werkelijkheid bekend maken.
Neo, de hoofdpersoon in de film `the Matrix’ van de broers Watchowski is een postmoderne variant van de Platonische gevangene. Hij is zijn hele leven gevangen gehouden in een high-tech grot, gekoppeld aan een door machines gesimuleerde virtuele wereld die middels neuro-actieve simulatie wordt geprojecteerd in zijn eigen brein. Terwijl zijn lichaam verbonden is met een systeem dat hem manipuleert en exploiteert denkt hij dat hij ene Thomas Anderson is, een middelmatige kantoormedewerker van een groeiend technologisch bedrijf.
Als Neo onder leiding van zijn gids Morpheus langzaam begint te geloven dat er een andere werkelijkheid bestaat buiten de Matrix en zijn brein op een bepaald moment `the matrix’ niet meer accepteert, wordt hij door het systeem uitgespuugd en als afval weggespoeld. In de volgende scene wordt hij door Morpheus en de zijnen opgetild uit de diepe donkere grot naar de tunnel van licht die vanuit het schip `the Nebuchadnezzar’ naar beneden schijnt. Als Neo wakker wordt, heet Morpheus hem welkom: `welcome to the real world’. Neo vraagt `why do my eyes hurt?’. `Because you’ve never used them before’, is het antwoord van Morpheus. Neo stelt vervolgens een hele reeks vragen waarop hij even zovele ontnuchterende en verbluffende antwoorden krijgt. Hij voelt zich helemaal gedesoriënteerd en moet overgeven. Het is niet makkelijk om gewend te raken aan de echte wereld.

Een zelfde soort verwarring maken wij mee in onze tijd, in onze samenleving, inclusief de Kerk. We zitten in een overgang van de ene wereld naar de andere, van de ene werkelijkheid naar de andere, van modernisme naar postmodernisme, van christendom naar postchristendom. Niet iedereen is zich hiervan bewust, en we benoemen het misschien niet als zodanig, maar de ervaring deel te zijn van een sterk veranderende wereld, van een culturele omslag, een paradigma shift (omwenteling in het denken), kunnen we duiden als het effect dat een postmodern wereldbeeld heeft op ons dagelijks leven. Deze overgang roept veel vragen op, zoals bij Neo, en een verwarrend gevoel van verdwaald zijn. Het voelt een beetje als Alice in Wonderland. Of, met de woorden van W.H. Auden: `It’s as if we had left our house for five minutes to mail a letter, and during that time the living room had changed places with the room behind the mirror over the fireplace’. Als we ontdekken dat de denkbeelden in ons hoofd, waarvan we dachten dat ze echt waren, slechts vage schaduwen blijken te zijn, dan voelen we ons alsof onze hele wereld oplost, alsof het fundament onder ons bestaan wegvalt. En als we, net als Neo, inmiddels enig besef hebben van `the real world’, dan voelen we ons nog steeds onzeker: hoe moeten we in deze nieuwe wereld onze weg vinden?

Onze oude wereld is de `bubble’ van het op modernistische leest geschoeide christendom. Steeds meer christenen krijgen het gevoel dat er `iets mis is’, dat we in een schijnwereld leven, dat ons een realiteit wordt voorgehouden die helemaal geen realiteit is, maar slechts een vervorming, een kopie van een kopie. Onze oude wereld zijn de dogma’s van een rechtlijnige bijbelverklaring; een exclusieve ethiek; een dualistisch geloof van de wereld tegen de kerk, van geestelijk tegen fysiek leven, van nu naar straks.
Onze nieuwe wereld (the real world) is die van incarnatie en transformatie; van inclusieve ethiek; van holistisch leven; van een Koninkrijk dat nu al begint; van authentieke en hechte gemeenschap. De nieuwe wereld is echt en radicaal in deze wereld leven; geen angst maar liefde voor de wereld; het is een zoektocht naar parels van God die overal te vinden zijn; het is een spannend avontuur om Hem terug te vinden in onze cultuur en Hem vervolgens vanuit die cultuur terug te geven aan zijn kinderen.

Een ding is zeker: wie eenmaal de ogen heeft geopend (take the red pill) wil niet meer terug naar de oude wereld. De nieuwe wereld is misschien een stuk gevaarlijker en minder overzichtelijk dan de oude, maar wie kiest er nu bewust om in een droomwereld, hoe mooi ook, te (blijven) leven? In `the Matrix’ is het de meest onsympathieke bijfiguur Cypher (een soort Judas) die hier wel voor kiest en daarvoor zelfs zijn redder (Neo) uitlevert aan de tegenstander. Maar het echte leven is natuurlijk alleen te vinden in de realiteit, hoe hard en onvriendelijk die ook mag zijn.
En er is hoop: er is de profetie van het Koninkrijk, en je bent niet alleen.
Wake up, we are the children of the light…

>> lees verder over Derrida naar de kerk